Επιμέλεια κειμένου και φωτογραφιών: Σοφία Πιτσικάλη (Sofia Sofeto).
Η τιμητική πρόσκληση για να συμμετέχω ως σχολιάστρια, στο 38ο συνέδριο με γενικό τίτλο “Εξελίξεις στην Καρδιολογία“, ήταν για μένα μια πολύ ευχάριστη έκπληξη!
Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Ελληνικό Ινστιτούτο Διαβήτη, Παραγόντων Καρδιάς, σε συνεργασία με το Καρδιολογικό Τμήμα “Τζάνειο” Νοσοκομείο Πειραιά.
Η διάρκεια των εργασιών του συνεδρίου, ήταν 30-31 Ιανουαρίου 2026. Προσωπικά είχα την ευκαιρία να παρεβρεθώ στο στρογγυλό τραπέζι με θέμα: “Από τη μεταβολική δυσλειτουργία στην καρδιαγγειακή νόσο. Νέες προσεγγίσεις στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας”.
Είχα την μεγάλη τύχη λοιπόν, να αποκτήσω σημαντικές γνώσεις, παρακολουθώντας τις-τους εξαιρετικές-ους ομιλήτριες-ες, που ο καθένας και η καθεμία, μέσα από την επιστήμη τους, ανέπτυξαν θέματα για τις εξελίξεις στον τομέα της υγείας που μας αφορούν όλους.
Κι επειδή πιστεύω ότι η πληροφορία και η γνώση έχουν νόημα ύπαρξης, μόνο όταν μοιράζονται, τους ζήτησα να με βοηθήσουν, ώστε να σας μεταφέρω μέσα από εδώ, ένα σημαντικό μέρος απ’ αυτή την γνώση. Η ανταπόκριση τους ήταν ιδιαίτερα σημαντική και τους οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ! Επίσης να ευχαριστήσω πολύ τις συντονίστριες, κυρίες Π. Μαγγούλια και Κ. Γαϊτάνου για το βήμα που μας έδωσαν, συνδέοντας με εξαιρετικό τρόπο τα θέματα των ομιλητών -τριών.
Μαρία Μελετιάδου.
Προϊσταμένη ΜΕΠΚ Γ.Ν Πειραιά “Τζάνειο”. Ταμίας Πανελλήνιου Καρδιολογικού Νοσηλευτικού Τομέα.
Ξεκινώντας η κυρία Μελετιάδου την παρουσίαση της, αναφέρθηκε στα στατιστικά στοιχεία που κατατάσσουν την παιδική παχυσαρκία ως μία απ’ τις σημαντικότερες προκλήσεις στον χώρο της υγείας, καθώς σύμφωνα με στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2022, 37 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ενώ πάνω από 390 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5 -19 ετών ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα δε, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, καθώς η χώρα μας κατατάσσεται 1η ή 2η στην Ευρώπη σε ποσοστά υπέρβαρων/παχύσαρκων παιδιών σε διάφορες ηλικιακές ομάδες (5-19, 7-9 ετών).
Συνεχίζοντας αναφέρθηκε στις ανησυχητικές συνήθειες που έχουν τα δυσάρεστα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν. Κάποιες από αυτές είναι:
• 93.8% καταναλώνουν γλυκά.
• 76.6% τρώνε σνακ (πατατάκια, μπισκότα) καθημερινά.
• 25.8% τρώνε fast-food.
• Μόνο το 34% των παιδιών αθλούνται μία ώρα την ημέρα.
Οι συνέπειες αυτών των επιλογών, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, επηρεάζουν την υγεία, καθιστώντας την παχυσαρκία μία από τις πιο συχνές παιδιατρικές χρόνιες ασθένειες, η οποία επίσης έχει πολυπαραγοντική αιτιολογία και επηρεάζεται από γενετικούς, φυσιολογικούς, κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Στο ερώτημα μου σχετικά με τις οδηγίες που θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος της παχυσαρκίας, η κυρία Μελετιάδου διευκρίνισε ότι:
Η προώθηση μιας υγιεινής διατροφής στα παιδιά σύμφωνα με τις οδηγίες των ειδικών και ο περιορισμός των ανθυγιεινών τροφών, που περιέχουν υψηλές ποσότητες λιπαρών και ζάχαρης, μαζί με την ενθάρρυνση των παιδιών να εμπλακούν σε φυσικές και αθλητικές δραστηριότητες είναι πολύ σημαντικά βήματα για την επίτευξη των στόχων μας.
Επίσης είναι ιδιαίτερα σημαντικό όλη η οικογένεια να αναπτύξει υγιεινές συνήθειες, ώστε να βοηθήσει τα παιδιά να αντιληφθούν αλλά και να αντιγράψουν αυτό που βλέπουν.
Γιατί εκπαιδεύοντας τα παιδιά σχετικά με τη σημασία της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης, τα ενθαρρύνουμε και παράλληλα τα υποστηρίζουμε βοηθώντας τα ψυχολογικά με την έμπρακτη παρουσία μας σε αυτή την πρόκληση.
Σμαραγδή Μπουλαζέρη.
MSc, Ειδικευμένη Νοσηλεύτρια στο Διαβήτη με εξειδίκευση στα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης.
Η παρουσίαση της κυρίας Μπουλαζέρη ήταν σχετική με τον ενεργό ρόλο της νοσηλευτικής στις σύγχρονες μεθόδους αντιμετώπισης της παχυσαρκίας και ιδιαίτερα όσον αφορά τα άτομα υψηλού καρδιομεταβολικού κινδύνου.
Σημείωσε ότι η σύγχρονη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν βασίζεται μόνο σε φάρμακα ή ιατρικές πράξεις, αλλά κυρίως στη μακροχρόνια αλλαγή συμπεριφοράς. Εκεί ακριβώς βρίσκεται ο καθοριστικός ρόλος της νοσηλεύτριας.
Είναι ο-η επαγγελματίας υγείας που αναλαμβάνει τη συνεχή εκπαίδευση, την παρακολούθηση και τη στήριξη του ασθενούς στην καθημερινότητά του.
Σε άτομα με υψηλό καρδιομεταβολικό κίνδυνο, η νοσηλεύτρια βοηθά στην οργάνωση της θεραπείας, στην παρακολούθηση βάρους, αρτηριακής πίεσης και γλυκόζης, στην κατανόηση της φαρμακευτικής αγωγής και κυρίως στη σταθερή υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών.
Η επιτυχία της θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από την ιατρική οδηγία, αλλά από το πόσο ο ασθενής μπορεί να τη μετατρέψει σε πράξη και αυτό απαιτεί συνεχή καθοδήγηση, που παρέχει η νοσηλεύτρια.
Στο ερώτημα μου για το κατά πόσο ο ρόλος της νοσηλεύτριας συνδέεται με τον διαβήτη αλλά και άλλα μεταβολικά νοσήματα, απάντησε ότι η παχυσαρκία, ο διαβήτης τύπου 2 και τα υπόλοιπα μεταβολικά νοσήματα αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας μεταβολικής διαταραχής. Δεν αντιμετωπίζονται αποσπασματικά.
Η νοσηλεύτρια εξειδικευμένη στα μεταβολικά νοσήματα λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς για τον ασθενή. Εκπαιδεύει στην αυτοπαρακολούθηση, στη χρήση τεχνολογιών (όπως τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης), στην πρόληψη επιπλοκών και στη διαχείριση της καθημερινότητας με χρόνια νόσο.
Μέσα από αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης, μειώνονται οι νοσηλείες, βελτιώνεται ο γλυκαιμικός έλεγχος και αυξάνεται η ποιότητα ζωής. Με απλά λόγια: χωρίς εξειδικευμένη νοσηλευτική παρακολούθηση, καμία σύγχρονη θεραπεία δεν μπορεί να αποδώσει στο μέγιστο.
Την ρώτησα για το αν η θέση της νοσηλεύτριας στην Ελλάδα έχει εκτιμηθεί όσο θα έπρεπε, αλλά και συγκριτικά με το ρόλο της νοσηλεύτριας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Μου απάντησε ότι στην Ελλάδα, η νοσηλευτική παραμένει σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένη σε ένα ιατροκεντρικό σύστημα.
Η εξειδίκευση, η επιστημονική γνώση και η αυτονομία της νοσηλεύτριας δεν αξιοποιούνται όσο θα έπρεπε. Παρότι οι ανάγκες των χρόνιων νοσημάτων αυξάνονται, η νοσηλεύτρια συχνά περιορίζεται σε εκτελεστικό ρόλο, αντί να συμμετέχει ενεργά στη διαχείριση και λήψη αποφάσεων.
Αντίθετα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η εξειδικευμένη νοσηλεύτρια έχει θεσμικά αναγνωρισμένο ρόλο στη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων, με κλινική αυτονομία, εκπαιδευτικές αρμοδιότητες και συμμετοχή στον σχεδιασμό φροντίδας.
Τα συστήματα αυτά έχουν αποδείξει ότι όταν επενδύουν στη νοσηλευτική, βελτιώνουν τα αποτελέσματα υγείας και μειώνουν τις επιπλοκές. Η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη πίσω σε αυτή τη μετάβαση, παρότι διαθέτει επαγγελματίες με υψηλή κατάρτιση.
Ν. Δημάκη.
Φυσικοθεραπεύτρια. Υπεύθυνη Φυσικοθεραπευτικού και Εργαστηρίου Καρδιαγγειακής Αποκατάστασης, Γ.Ν. Ασκληπιείου Βούλας.
Η κυρία Δημάκη απαντώντας στην ερώτηση μου για το ποιος είναι ο ρόλος της άσκησης, στους ασθενείς με μεταβολικά σύνδρομα, ανέφερε ότι η άσκηση αποτελεί βασικό θεραπευτικό μέσο για τη διαχείριση του μεταβολικού συνδρόμου και την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων, προσφέροντας πολλαπλά οφέλη, όπως:
1. Μείωση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα και βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.
2. Ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
3. Βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ (μείωση τριγλυκεριδίων και αύξηση HDL χοληστερόλης).
4. Συμβολή στον έλεγχο του σωματικού βάρους και στη μείωση του σπλαχνικού λίπους.
5. Βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής ικανότητας.
6. Μείωση των δεικτών χρόνιας φλεγμονής.
7. Αύξηση της ενέργειας και βελτίωση της ψυχολογικής διάθεσης.
Τόνισε επίσης ότι η εξατομικευμένη θεραπευτική άσκηση σχεδιάζεται με βάση την ηλικία, το φύλο, το επίπεδο φυσικής κατάστασης, τις συνυπάρχουσες παθήσεις, τα φάρμακα, τις δυνατότητες και τις επιθυμίες του κάθε ασθενή.
Σημείωσε ότι στην εξατομικευμένη άσκηση-θεραπεία, προσαρμόζοντας τον τύπο της άσκησης , την ένταση, τη διάρκεια, και τη συχνότητα του θεραπευτικού προγράμματος στις πραγματικές δυνατότητες του ατόμου:
· μεγιστοποιούνται τα θεραπευτικά οφέλη (έλεγχος σακχάρου, πίεσης, λιπιδίων, βάρους)
· μειώνεται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος με ασφαλή τρόπο.
· επιτρέπεται η σταδιακή πρόοδος, αποφεύγοντας τραυματισμούς και υπερκόπωση.
· βελτιώνεται η συμμόρφωση του ασθενούς (είναι πιο πιθανό να συνεχίσει).
Αντίθετα, όταν η άσκηση δεν είναι σωστά προσαρμοσμένη και δεν εφαρμόζεται σωστά μπορεί να προκύψουν:
· μυοσκελετικοί τραυματισμοί (τενοντίτιδες, θλάσεις, πόνος στη μέση/γόνατα).
· υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία σε άτομα με διαταραχές σακχάρου.
· επικίνδυνη αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
· καρδιακά επεισόδια σε άτομα υψηλού κινδύνου.
· υπερκόπωση, εγκατάλειψη του προγράμματος και ψυχολογική απογοήτευση.
Την ρώτησα επίσης για το ποια επιστημονική ειδικότητα είναι αρμόδια για την ορθή εφαρμογή της άσκησης σε ασθενείς με υψηλό καρδιολογικό κίνδυνο.
Η κυρία Δημάκη διευκρίνισε, ότι η άσκηση σε ασθενείς υψηλού καρδιολογικού κινδύνου έχει χαρακτήρα θεραπευτικής παρέμβασης, και επομένως, πρέπει να σχεδιάζεται και να επιβλέπεται από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας στην κλινική άσκηση δηλαδή φυσικοθεραπευτές.
Απαραίτητη προϋπόθεση πριν την έναρξη του θεραπευτικού προγράμματος αποτελεί η καρδιολογική αξιολόγηση, ενώ είναι ουσιώδης η συνεργασία με όλους τους επαγγελματίες υγείας που εμπλέκονται στη διαχείριση του μεταβολικού συνδρόμου (διαβητολόγο, διατροφολόγο, ψυχολόγο, ποδολόγο, κ.ά.), ώστε να διασφαλίζονται η ασφάλεια του ασθενούς, η κατάλληλη ένταση της άσκησης και η μέγιστη θεραπευτική αποτελεσματικότητα.
Ι. Απέργης.
Αρχιμάγειρας, Γ.Ν. Πειραιά “Τζάνειο”.
Ρώτησα τον κύριο Απέργη για το ποιος είναι ο συμπληρωματικός ρόλος της διατροφής, στα νοσοκομεία, σαν μέσο θεραπείας.
Μου απάντησε ότι θεωρεί πως είναι σημαντικός και απαραίτητος, γιατί σε συνδυασμό με την φαρμακευτική αγωγή βοηθά στην γρήγορη ανάρρωση και είναι απαραίτητη για την ψυχική υγεία πέρα από την σωματική.
Στην ερώτηση μου για το πόσο εφαρμόσιμος είναι αυτός ο ρόλος στην καθημερινότητα των ασθενών αλλά και των εργαζομένων στους χώρους εστίασης των νοσοκομείων, μου είπε ότι βεβαίως είναι και θα έπρεπε να γίνεται παντού, σε όλα τα νοσοκομεία, γιατί βοηθά η καθημερινότητα όλων να είναι καλύτερη.
Αναρωτήθηκα πως μια μικρή αλλαγή στην διαχείριση της τροφής και της επεξεργασίας της, μπορεί να κάνει την διαφορά ως προς την ποιότητα της και με ποιους τρόπους. Ο κύριος Απέργης πιστεύει ότι πρέπει να αγοράζουμε με βάση την ποιότητα και όχι την τιμή του προϊόντος. Η διατροφή να φτιάχνεται αποκλειστικά και μόνο για την ανάγκη του ασθενούς και να δίνεται βάση στην μεγαλύτερη ποσότητα σε ΠΟΠ προϊόντα βασισμένα στην μεσογειακή διατροφή μας.
Ε. Γιάννου.
Ποδολόγος-Ποδίατρος. Επισ. Συνεργάτις Ιατρείου Διαβητικού Ποδιού, Διαβητολογικό Κέντρο, Γ.Ν. Πειραιά “Τζάνειο”.
Ρώτησα την κυρία Γιάννου για το πως επιβαρύνονται τα πόδια μας λόγω της παχυσαρκίας αλλά και ποια τα αποτελέσματα της επιβάρυνσης αυτής στο σύνολο του οργανισμού μας.
Η απάντηση ήταν ότι η παχυσαρκία επιβαρύνει σημαντικά τα πόδια και, κατ’ επέκταση, ολόκληρο τον οργανισμό, καθώς το αυξημένο σωματικό βάρος πολλαπλασιάζει τη μηχανική πίεση σε πέλματα, γόνατα και ισχία, οδηγώντας σε πόνους, φθορά αρθρώσεων, οστεοαρθρίτιδα, πελματιαία απονευρωσίτιδα, πτώση της καμάρας, κακώσεις και φλεβική ανεπάρκεια.
Τόνισε ότι, ο πόνος και οι λειτουργικοί περιορισμοί μειώνουν τη σωματική δραστηριότητα, ενισχύοντας έναν φαύλο κύκλο που επιδεινώνει την κατάσταση και αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών νοσημάτων, όπως σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, καρδιαγγειακά και αναπνευστικά προβλήματα, εγκεφαλικό επεισόδιο, ορισμένες μορφές καρκίνου, αλλά και ψυχολογικές επιπτώσεις, με τελικό αποτέλεσμα τη σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Σχετικά με το γιατί ο διαβήτης είναι παράγοντας υψηλού κινδύνου για τα πόδια, η κυρία Γιάννου ανέφερε ότι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για σοβαρές επιπλοκές στα πόδια και ακρωτηριασμό, καθώς επηρεάζει τόσο τα νεύρα όσο και την κυκλοφορία του αίματος στα κάτω άκρα.
Η διαβητική νευροπάθεια μειώνει ή καταργεί την αίσθηση του πόνου, με αποτέλεσμα μικροτραυματισμοί και πληγές να περνούν απαρατήρητοι, ενώ η περιφερική αγγειακή νόσος περιορίζει την αιμάτωση, καθυστερεί την επούλωση και αυξάνει τον κίνδυνο λοιμώξεων και ελκών.
Σε συνδυασμό με τη μειωμένη άμυνα του οργανισμού, οι καταστάσεις αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε σοβαρές επιπλοκές, γεγονός που καθιστά την πρόληψη —μέσω καλής ρύθμισης του σακχάρου, καθημερινού ελέγχου των ποδιών και τακτικής ιατρικής παρακολούθησης— απολύτως απαραίτητη για τη μείωση του κινδύνου.
Ως εκπρόσωπο Υγείας στον χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης (Δήμος Αργυρούπολης-Ελληνικού), την ρώτησα για το πόσο σημαντικός και αποτελεσματικός, θεωρεί ότι μπορεί να γίνει ο ρόλος της πρόληψης και της ενημέρωσης σε θέματα υγείας.
Είπε ότι ο ρόλος της πρόληψης και της ενημέρωσης στην τοπική αυτοδιοίκηση είναι καθοριστικός, γιατί ο Δήμος βρίσκεται δίπλα στον πολίτη και μπορεί να επηρεάσει άμεσα την καθημερινότητά του. Στον Δήμο Αργυρούπολης-Ελληνικού, η αξιοποίηση χώρων περιπάτου, πάρκων με όργανα γυμναστικής και ανοιχτών δημόσιων υποδομών, σε συνδυασμό με οργανωμένα προγράμματα άθλησης για όλες τις ηλικίες, αλλά και δράσεις έγκυρης ενημέρωσης, μετατρέπουν την πρόληψη σε καθημερινή πρακτική. Έτσι, ενισχύεται η σωματική και ψυχική υγεία, μειώνονται οι παράγοντες κινδύνου για χρόνια νοσήματα και βελτιώνεται ουσιαστικά η ποιότητα ζωής της τοπικής κοινωνίας.
Α. Πέπας.
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.
Στην ερώτηση μου, αν μπορεί η διατροφή να γίνει ισχυρός παράγοντας θεραπείας για τα άτομα υψηλού καρδιομεταβολικού κινδύνου, ο κύριος Πέπας απάντησε ότι ο καρδιομεταβολικός κίνδυνος αυξάνεται όταν συνυπάρχουν αυξημένη αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη, αυξημένο σάκχαρο και κοιλιακή παχυσαρκία.
Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων επιβαρύνει σταδιακά τα αγγεία και αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Επειδή οι δείκτες αυτοί επηρεάζονται άμεσα από τις καθημερινές διατροφικές επιλογές, η διατροφή αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης. (Lichtenstein et al., 2021; Visseren et al., 2021).
Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν είναι απλώς αν τρώμε, αλλά τι και πώς τρώμε. Η ποιότητα της διατροφής καθορίζει το πόσο ευνοϊκά ή επιβαρυντικά επηρεάζονται αυτοί οι δείκτες.
Όταν η διατροφή βασίζεται κυρίως σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια και προϊόντα ολικής άλεσης και περιορίζει τα κορεσμένα λιπαρά και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, παρατηρούνται χαμηλότερα επίπεδα LDL χοληστερόλης και καλύτερη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Παράλληλα, η μειωμένη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων έχει συσχετιστεί με μικρότερο καρδιαγειακό κίνδυνο σε βάθος χρόνου (Hooper et al., 2020; Pagliai et al., 2021).
Στο ερώτημα μου για το πως μπορεί να εφαρμοστεί επιτυχώς στην καθημερινότητα των ασθενών, ο κύριος Πέπας υπογράμμισε ότι, για να έχει αποτέλεσμα, η διατροφική αλλαγή πρέπει να μπορεί να διατηρηθεί.
Οι αυστηρές και περιοριστικές δίαιτες συχνά εγκαταλείπονται, επειδή δεν είναι εύκολο να εφαρμοστούν για μεγάλο διάστημα. Αντίθετα, ένα σταθερό διατροφικό μοντέλο, που στηρίζεται σε καθημερινές ρεαλιστικές επιλογές, είναι πιο πιθανό να τηρηθεί. Όταν η έμφαση δίνεται στη συνολική ποιότητα της διατροφής και όχι μόνο στη μείωση θερμίδων, οι βελτιώσεις στους μεταβολικούς δείκτες είναι πιο σταθερές. (Hall and Kahan, 2018; Taylor et al., 2024).
Σημείωσε επίσης, ότι σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Μεσογειακή διατροφή. Ενσωματώνει στην πράξη τις αρχές που περιγράφηκαν, καθώς βασίζεται σε φυτικά τρόφιμα, χρησιμοποιεί το ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους, περιλαμβάνει τακτικά ψάρι και περιορίζει τα ιδιαίτερα επεξεργασμένα προϊόντα.
Μελέτες των τελευταίων ετών δείχνουν ότι σχετίζεται με καλύτερο έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, πιο ευνοϊκό λιπιδαιμικό προφίλ και βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης.
Σε άτομα με αυξημένο βάρος μπορεί επίσης να συμβάλει σε σταδιακή και διατηρήσιμη απώλεια κιλών, χωρίς ακραίους περιορισμούς. (Papadaki, Nolen-Doerr and Mantzoros, 2020; Lichtenstein et al., 2021).
Έτσι, η διατροφή δεν αποτελεί απλώς γενική συμβουλή υγιεινής ζωής. Είναι ουσιαστικό εργαλείο στη διαχείριση του καρδιομεταβολικού κινδύνου, όταν βασίζεται σε απλές αρχές που μπορούν να εφαρμοστούν σταθερά στην καθημερινότητα.
Βιβλιογραφία:
Hall, K.D. and Kahan, S. (2018) “Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity,” The Medical Clinics of North America, 102(1), pp. 183–197. Available at: https://doi.org/10.1016/j.mcna.2017.08.012.
Hooper, L. et al. (2020) “Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease,” The Cochrane Database of Systematic Reviews, 8(8), p. CD011737. Available at: https://doi.org/10.1002/14651858.CD011737.pub3.
Lichtenstein, A.H. et al. (2021) “2021 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health: A Scientific Statement From the American Heart Association,” Circulation, 144(23), pp. e472–e487. Available at: https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001031.
Pagliai, G. et al. (2021) “Consumption of ultra-processed foods and health status: a systematic review and meta-analysis,” The British Journal of Nutrition, 125(3), pp. 308–318. Available at: https://doi.org/10.1017/S0007114520002688.
Papadaki, A., Nolen-Doerr, E. and Mantzoros, C.S. (2020) “The Effect of the Mediterranean Diet on Metabolic Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Controlled Trials in Adults,” Nutrients, 12(11), p. 3342. Available at: https://doi.org/10.3390/nu12113342.
Taylor, R.M. et al. (2024) “Diet quality and cardiovascular outcomes: A systematic review and meta-analysis of cohort studies,” Nutrition & Dietetics, 81(1), pp. 35–50. Available at: https://doi.org/10.1111/1747-0080.12860.
Visseren, F.L.J. et al. (2021) “2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice,” European Heart Journal, 42(34), pp. 3227–3337. Available at: https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484.
Δ. Ριζικού.
Νοσηλεύτρια ΠΕ, Καρδιολογική Μονάδα, Γ.Ν. Πειραιά «Τζάνειο». Msc, Διαχείριση Χρόνιων Νοσημάτων με Ειδίκευση στη Διαβητολογική Φροντίδα του Τμήματος Νοσηλευτικής του ΠΑΔΑ, Phd(c) ΠΑΔΑ.
Η κυρία Ριζικού μας ανέλυσε με ποιον τρόπο η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI) και οι Προγνωστικοί Αλγόριθμοι, έχουν εφαρμογή στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Υπογράμμισε ότι η παχυσαρκία αναγνωρίζεται σήμερα ως χρόνια νόσος, με σοβαρές επιπτώσεις στη συνολική υγεία. Ο στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τη σταθεροποίηση της παχυσαρκίας έως το 2025 δεν επιτεύχθηκε και πλέον απαιτείται αναπροσαρμογή της στρατηγικής. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι πρόληψης και αντιμετώπισης της παχυσαρκίας δεν επαρκούν πλέον. Γι’ αυτό το λόγο, είναι πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη για έξυπνα, προγνωστικά εργαλεία που να μας βοηθούν να εντοπίζουμε εγκαίρως τα άτομα σε κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας και καρδιομεταβολικών συννοσηροτήτων, να προβλέπουμε τις επιπλοκές και να σχεδιάζουμε εξατομικευμένες παρεμβάσεις, οδηγώντας στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των προγνωστικών αλγόριθμων. Συγκεκριμένα, η AI και οι προγνωστικοί αλγόριθμοι συμβάλλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας με τους εξής τρόπους:
• Εξατομικευμένη αντιμετώπιση (ανάλυση δεδομένων & αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης):
Η τεχνολογία αναλύει στοιχεία, όπως το είδος του λίπους, οι εξετάσεις αίματος και οι καθημερινές συνήθειες ενός ατόμου, βοηθώντας στη δημιουργία προσωπικών πλάνων απώλειας βάρους αντί για γενικές οδηγίες.
• Συνεχής ψηφιακή καθοδήγηση (εφαρμογές, φορητές συσκευές – wearables – και τηλεσυμβουλευτική):
Πραγματοποιείται μέσω εφαρμογών στο κινητό τηλέφωνο και έξυπνων συσκευών (π.χ. έξυπνα ρολόγια). Τα άτομα καταγράφουν βάρος, δραστηριότητα, ώρες ύπνου, διατροφικές συνήθειες κ.ά. και λαμβάνουν τακτική υποστήριξη μέσω των συσκευών από επαγγελματίες υγείας, γεγονός που ενισχύει το κίνητρο και τη συμμόρφωσή τους στη θεραπεία.
• Έγκαιρη προσαρμογή της θεραπείας (προγνωστικοί αλγόριθμοι και αυτοματοποιημένη παρακολούθηση):
Όταν η απώλεια βάρους δεν εξελίσσεται όπως αναμένεται ή το άτομο παρεκκλίνει του θεραπευτικού πλάνου, τα συστήματα το εντοπίζουν εγκαίρως και αποστέλλουν ειδοποιήσεις σε συνεργασία με επαγγελματία υγείας, επιτρέποντας άμεσες διορθωτικές παρεμβάσεις.
Ρώτησα την κυρία Ριζικού, σε ποιες χώρες τις Ευρώπης εφαρμόζονται και ποιο είναι το στάδιο εφαρμογής τους στην Ελλάδα.
Μου απάντησε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και οι προγνωστικοί αλγόριθμοι για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν είναι απλώς ιδέα του μέλλοντος, αλλά εφαρμόζονται ήδη σε πολλές χώρες της Ευρώπης, κυρίως στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων, ψηφιακών πλατφορμών και καινοτόμων λύσεων στον τομέα της υγείας. Διάφορα ευρωπαϊκά έργα και τεχνολογίες με αξιοποίηση AI και μηχανικής μάθησης αναπτύσσονται σε χώρες όπως:
Γερμανία & Ισπανία: Πλατφόρμες που συνδέουν δεδομένα φυσικής δραστηριότητας, διατροφής και βιομετρικών στοιχείων για εξατομικευμένη υποστήριξη και καθοδήγηση.
Ελβετία: Διεθνής ψηφιακή εταιρεία με εργαλεία που αξιοποιούν AI για ευρύτερη προαγωγή υγείας και παρακολούθηση παραμέτρων ευεξίας.
Άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ερευνητικά προγράμματα και ψηφιακές πλατφόρμες που συνδυάζουν chatbots, δεδομένα από wearables και εξατομικευμένες συμβουλές για διατροφή και άσκηση.
Στην Ελλάδα η χρήση τεχνολογιών AI και προγνωστικών αλγόριθμων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας βρίσκεται σε πρώιμο αλλά αναπτυσσόμενο στάδιο:
Ένα πρόσφατο ευρωπαϊκό πρόγραμμα με την ονομασία CoDIET ξεκινά στην Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένες τεχνολογίες καταγραφής διατροφής για την πρόληψη της παχυσαρκίας και των καρδιομεταβολικών νοσημάτων. Σε επίπεδο συστημάτων υγείας, η Ελλάδα έχει προχωρήσει σημαντικά στην ψηφιοποίηση των υπηρεσιών υγείας, όπως τα ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία και εφαρμογές (π.χ. MyHealth), που μπορούν να αποτελέσουν βάση για μελλοντική ευρεία χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε θέματα πρόληψης και θεραπείας της παχυσαρκίας.
Συμπερασματικά, στην Ευρώπη η AI για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας χρησιμοποιείται ήδη σε πλατφόρμες που βοηθούν στην πρόληψη, παρακολούθηση και εξατομικευμένη υποστήριξη, ενώ στη Ελλάδα τέτοια συστήματα δεν είναι ακόμη ευρέως ενσωματωμένα στην καθημερινή κλινική πρακτική, αλλά ήδη ξεκινούν ερευνητικά και πιλοτικά προγράμματα και υπάρχει η πολιτική και τεχνολογική υποδομή που τα υποστηρίζει προκειμένου η χρήση τους να αυξηθεί σταδιακά και να καθιερωθεί.
Αναρωτήθηκα σχετικά με το ποιος είναι ο ρόλος του ανθρώπινου παράγοντα (των επιστημόνων) στην διαδικασία αυτή και η απάντηση ήταν, πως ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει κεντρικός και αναντικατάστατος στη διαδικασία αντιμετώπισης της παχυσαρκίας με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η τεχνολογία δεν λειτουργεί αυτόνομα, αλλά συνδυάζεται με την επιστημονική κρίση, την ενσυναίσθηση και την εμπειρία των επαγγελματιών υγείας. Οι επαγγελματίες υγείας διαδραματίζουν πολλαπλούς ρόλους σε αυτήν τη διαδικασία, όπως:
Επιστημονική κρίση και κλινική ευθύνη: Οι επιστήμονες (ιατροί, νοσηλευτές, διαιτολόγοι, ερευνητές) αξιολογούν τα δεδομένα που αναλύει η AI και αποφασίζουν τι είναι ιατρικά ασφαλές και κατάλληλο για κάθε άτομο. Η τελική ευθύνη για τις αποφάσεις παραμένει πάντα στον άνθρωπο.
Ερμηνεία των δεδομένων βασιζόμενη στον άνθρωπο και όχι μόνο στους αριθμούς: Οι αλγόριθμοι εντοπίζουν πρότυπα, αλλά δεν μπορούν να λάβουν υπόψη τις ψυχολογικές, κοινωνικές και συναισθηματικές παραμέτρους. Η επιστημονική κρίση είναι απαραίτητη για τη σωστή προσαρμογή των προτάσεων στην καθημερινή ζωή του ατόμου σύμφωνα με τις προτιμήσεις και τις ικανότητες κάθε ατόμου.
Ενσυναίσθηση, επικοινωνία και υποστήριξη: Η παχυσαρκία είναι μία χρόνια νόσος που συχνά συνοδεύεται από στιγματισμό, απογοήτευση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γι’ αυτό το λόγο, η συμμετοχή των επαγγελματιών υγείας στις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης ενισχύει τη σχέση εμπιστοσύνης και βοηθά το άτομο να παραμείνει στη θεραπεία.
Ηθική, ασφάλεια και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας: Οι επαγγελματίες υγείας διασφαλίζουν την προστασία των προσωπικών δεδομένων κατά τη χρήση της AI ως υποστηρικτικού εργαλείου, αξιολογούν το επίπεδο κατανόησης και δυνατότητα χρήσης της τεχνολογίας από το άτομο και προσαρμόζουν κατάλληλα το περιεχόμενο.
Ο ρόλος του εξειδικευμένου νοσηλευτή: Λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ τεχνολογίας και ανθρώπου, παρέχει συνεχή καθοδήγηση και εκπαίδευση, παρακολουθεί την πρόοδο μέσω ψηφιακών εργαλείων, ενισχύει την προσήλωση στους στόχους και προσφέρει συναισθηματική στήριξη και παρακίνηση.
Συνεπώς, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτεί συνεργασία μεταξύ ανθρώπου και τεχνολογίας. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι προγνωστικοί αλγόριθμοι προσφέρουν ακρίβεια και ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων, ενώ οι επιστήμονες — και ιδιαίτερα οι εξειδικευμένοι νοσηλευτές — προσφέρουν επιστημονική κρίση, ενσυναίσθηση και ανθρώπινη φροντίδα.
Τελειώνοντας θα ήθελα να ενημερώσω σχετικά με τον δικό μου ρόλο στις εργασίες του συνεδρίου. Βρέθηκα εκεί κυρίως για να περιγράψω, σύμφωνα με την εμπειρία μου, τρόπους διαχείρισης της τροφής (όπως είναι η σημασία του ανθεκτικού αμύλου που σας έχω αναφέρει πολλάκις, αλλά και του ψησίματος αμυλούχων τροφίμων στον ατμό), που βοηθούν στην ποιότητα της τροφής αλλά και στην ρύθμιση του σακχάρου.
Έδωσα επίσης ιδέες για το πως μπορούμε να “καμουφλάρουμε” μέσα σε “ανθυγιεινές” αγαπημένες μας γεύσεις, υγιεινές πρώτες ύλες, βελτιώνοντας έτσι την διατροφική αξία της τροφής μας, αναφέροντας για παράδειγμα την συνταγή μου για πίτσα με βάση από φάβα Σαντορίνης.
Ο ρόλος μου ήταν λοιπόν, πρακτικός και ένιωσα ιδιαίτερα ευτυχής, όταν διέκρινα στους παρευρισκόμενους αρχικά την έκπληξη και στην συνέχεια το ενδιαφέρον τους να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες για τις τεχνικές που τους ανέφερα.
Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω πάρα πολύ, τους διοργανωτές του συνεδρίου για την εμπιστοσύνη και το ενδιαφέρον τους για τις προσπάθειες μου. Ελπίζω κι εύχομαι να συνεχίσουν με τον ίδιο ουσιαστικό τρόπο, να μεταλαμπαδεύουν την γνώση η οποία είναι η σημαντικότερη δύναμη, που ωθεί στην εξέλιξη και την πρόοδο.
